زمینه و هدف: قصه از گذشته های کهن مورد توجه شاعران و نویسندگان از یک سو، و منتقدان و خوانندگان از سویی دیگر بوده است. قصه ها شاخصه های گوناگونی دارند که داشتن زمان و مکان از جمله آنهاست. تنوع این دو عنصر در قصه ها بسیار است. هر قصه ای با توجه به بافت زمینه ای، تاریخی و فرهنگی از زمان و مکان مشخص یا نامشخص بهره برده است. خواننده با مطالعه هر قصه ای به یک موقعیت تاریخی و جغرافیایی شناخته شده یا ناشناخته ارجاع داده میشود. روشها: از این منظر بررسی و تحلیل این آثار مهم به نظر میرسد. این پژوهش مطالعه ای نظری است که به روش کتابخانه ای انجام گرفته است. محدوده و جامعه آماری آن چهار اثر داستانی کهن یعنی طوطی نامه، داراب نامه، سمک عیار و امیر ارسلان بوده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. یافته ها: هر چند در نظر برخی از منتقدان، این آثار از منظر زمانی و مکانی، مبهم و کلی هستند. اما وجود عناصر و موقعیتهای متعدد زمانی و مکانی این قصه ها را نمیتوان منکر شد. بهره گیری از زمانهای گوناگون تقویمی و اساطیری از ویژگیهای مشترک این آثار است. از منظر مکانی هم اگرچه با نمایی کلی و مبهم مواجه می شویم. اما گستره جغرافیایی این قصه ها بسیار متنوع و شامل بسیاری از مناطق در جهان کهن است. نتیجه گیری: برآیند پژوهش نشان میدهد هیچ کدام از قصه ها فاقد زمان و مکان نیستند. اما بیشتر فاقد هویت تاریخی و جغرافیایی هستند. در اغلب اوقات این دو عنصر در موقعیتهای خاص هم کلی و مبهم اند. نقش آشکاری در پیشبرد داستان ندارند. از منظر زمان این آثار معطوف به گذشته و خطی است. تنوع موقعیتهای مکانی در این آثار بسیار است. مثل کشورها و شهرها و محیطهای طبیعی که حوادث داستانی در آنها به وقوع پیوسته است.

«مکان» یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده ساختار هر داستان کوتاه و بلند است که به گونه ای در آن خودنمایی می کند. نقد هر داستان بدون در نظر گرفتن این عنصر اساسی، بی ارزش و ناقص خواهد بود. مطالعه عنصر مکان در ابداعات داستانی در عرصه نقد ادبی ما بسیار نادر و اندک بوده است و منبع قابل ذکری به زبان فارسی در این زمینه یافت نمی شود، بنابراین در این مقاله کوشش شده است که مقدمه ای نظری برای مطالعه عنصر مکان ارایه شود و در این راه عمدتا از منابع غیر فارسی استفاده شده است.هدف نهایی این تلاش، این است که انگیزه ای برای مطالعه عنصر مکان و کمکی در جهت بررسیهای زیبایی شناختی بیشتردر مورد آن باشد. بدین سبب این مقاله کاملا مختصر و عاری از مثالهای تطبیقی است تا مخاطبان و علاقه مندان عرصه رمان، بتوانند آن را مبنایی برای مطالعات خود در این عرصه قرار دهند.

حسب حال روایتی است که تصویرهای شاعرانه، ضرب آهنگ پیرنگ آن را کند کرده است. تصویر ادبی به سبب ایستابودن، جهانی موازی با جهان واقعی نمی آفریند و فقط برش و لحظه ای برگزیده از جهان را هویدا می سازد. در تصویر ادبی عناصری ویژه از دنیای شخصی برش می خورند و در آن جای می گیرند و بر اساس منطق شعری عالمی دیگر شکل می دهند. این نوشتار به تحلیل و بررسی پیوند حسب حال و داستان از منظر روایت با تکیه بر عنصر زمان و مکان اختصاص دارد. زمان و مکان شعر برای برقراری ارتباطی که میان فعالیت نقل کردن داستان و خصوصیت زمانمند تجربه انسانی لازم است، از ارکان اصلی حسب حال ها و روایت-گری ست. تبیین حسب حال ها براساس عناصر داستانی نشان می دهد که این نوع فرعی ادبی، پیوندی سخت با داستان غنایی و روایت دارد. توجه نظریه پردازان به سه عنصر روایی حافظه، مشاهده و انتظار که ابزار لازم تصویرگری اند، بیانگر این است که پیشتر و بیشتر از هر کسی به خاصیت قطعه سرایی و تصویرسرایی پی برده و عنایت داشته اند. در واقع این نگرش، تلاشی است برای معرفی حسب حال ها، روش های بررسی آن و منظرهایی که از طریق آن ها می توان به دنیای تصویرسرایی وارد شد و موضوع اعتماد و یا عدم آن را بر نوشته ها و اسناد در نقدهای زندگی نامه ای مشخص تر کرد.

بر اساس نظریه های اقتصادی، یکی از مهمترین دلائل شکست بازار «عدم تقارن اطلاعات» است. معمولا اطلاعات تولیدکننده نسبت به کیفیت یک کالا، بیشتر از مصرف کننده است. همانطوری که اطلاعات کارگر نسبت به میزان مهارت و کارآمدی خویش به مراتب بیشتر از کارفرما است، که این موارد موجب ناکارآمدی بازار می شود. به همین جهت در ادبیات اقتصادی متعارف به ویژه در اندیشه های اقتصادی مکتب نئوکلاسیک، تدابیری اتخاذ شده است تا از بروز شکست بازار پیش گیری شود که در مباحث مربوط به «اقتصاد اطلاعات» و «نظریه قرارداد» مورد بحث قرار می گیرد.در مکتب اقتصادی اسلام نیز ابعاد فقهی- حقوقی عقود معاملات، بیانگر تاکید ویژه این مکتب به اصل تقارن اطلاعات در مبادلات است و برای پیش گیری از بروز اطلاعات نامتقارن در بازار، راهکارهای دقیقی طراحی شده است تا حتی الامکان اطلاعات در بازار از شفافیت و تقارن لازم برخوردار باشد. به همین جهت طرفین قرارداد قبل از انعقاد عقد باید از «مجموعه اطلاعات» لازم نسبت به آن معامله برخوردار باشند تا معامله به شکل صحیح انجام شود. از جمله مواردی که در عقود معاملات به عنوان یکی از عناصر ضروری مجموعه اطلاعات به حساب می آید «عنصر زمان» است. در این مقاله نشان داده شده است که عنصر زمان در بسیاری از معاملات، به عنوان یکی از ارکان عقد معامله و یکی از عوامل کارآیی بازار مسلمین به حساب آمده است تا جایی که عدم شفافیت عنصر زمان، موجب بطلان عقد و شکست بازار خواهد شد. در واقع می توان ادعا کرد که عنصر زمان به عنوان یکی از عوامل موثر در تقارن اطلاعات، بیانگر دیدگاه مترقی مکتب اقتصادی اسلام است که در هیچ یک از دیگر مکاتب اقتصادی متعارف، چنین برخورد فعالانه ای با عنصر زمان به عنوان یکی از عناصر موثر در اقتصاد اطلاعات دیده نشده است. لذا کارآیی بازار مسلمین در چارچوب موازین اخلاقی محقق می شود و از هرگونه ضرری جلوگیری شده است.

جهاد یکی از فروع دین است که در مدینه واجب شده است و قرآن کریم مسلمانان را بر پاسداشت جهاد توصیه نموده و تخلف از آن را نکوهیده است. این پژوهش در صدد است تا بررسی تفسیری آیات قرآن کریم با موضوع جهاد که در مکه نازل شده را استخراج نماید و ضمن معناشناسی آنها با توجه به تاریخ نزول آیات، مبنایی به دست دهد که سیر تاریخی نزول قرآن کریم، با مفاهیم بلند جهاد در مکه سازگار باشد. نتیجه تحقیق بر آن است که آمدن مفهوم جهاد در آیات مکی، تنها برای ایجاد آمادگی برای مسلمانان بوده و جنبه زمینه چینی و دلگرمی داشته و به نوعی خبر از آینده ای می دهد که در مدینه به وقوع خواهد پیوست.

لزوم انجام تعهد امری است انکارناپذیر، اما اینکه تعهد کی و کجا باید اجرا شود، پرسشی است که این نوشتار در پی پاسخ دادن به آن است. جستار حاضر افزون بر اینکه نظرات مختلف فقیهان را در این خصوص مورد مطالعه تطبیقی قرار می دهد، بر آن است تا از یک سو مبانی فقهی قانون مدتبعیّت از قانون مدنی را در موضوع "زمان و مکان اجرای تعهد" بررسی کند و از دیگر سو این سخن ناروا را که "قانون مدنی ایران به تبعیت از قانون مدنی فرانسه به نگارش درآمده است" مورد انتقاد قرار دهد.

ولایت در لغت به معنی سلطه و اقتدار است و در اصطلاح حقوق خانواده عبارت است از سلطه و اقتداری که قانونگذار به پدر و جد پدری جهت اداره امور مالی و جانی طفل واگذار کرده است.پژوهش حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی در پی پاسخگویی به این سوال است که آیا جعل ولایت قهری برای مادر امکان دارد یا خیر؟ ولایت قهری از جمله احکام امضایی و عقلایی شارع مقدس است. به عبارتی، شارع مقدس چون، در آن زمان، تنها طریق رعایت مصلحت طفل را از طریق پدر و جد پدری میسر می دیده است و به علاوه اداره امور مالی و نکاح طفل، تنها از طریق این دو مصداق عدالت به شمار می رفته، لذا شارع مقدس آن را امضا نموده است. در فقه امامیه و سایر مذاهب سمت ولایت قهری به پدر و جد پدری اعطا شده و بر عدم ولایت مادر ادعای اجماع شده است. لیکن جعل ولایت برای مادر در عصر حاضر با توجه به عنصر زمان و مکان و تاثیر آن در اجتهاد و همچنین به دلیل سست شدن بنیاد نظام پدرسالاری و بالا رفتن سطح دانش بانوان و توانایی آنان در رعایت مصلحت طفل، امکان پذیر است.ولی قهری که نماینده طفل در امور مالی و نکاح است اختیاراتش محدود به رعایت مصلحت طفل است، لذا سایر تصرفات وی غیرنافذ و منوط به اجازه طفل پس از بلوغ و رشد است.